Maślan sodu, będący solą kwasu masłowego, należy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) wytwarzanych przez mikrobiotę jelitową w procesie fermentacji błonnika pokarmowego. Stanowi podstawowe źródło energii dla kolonocytów oraz odgrywa istotną rolę w utrzymaniu integralności bariery jelitowej i modulacji odpowiedzi immunologicznej. Dane kliniczne wskazują na jego potencjalne znaczenie wspomagające w zespole jelita nadwrażliwego (IBS), nieswoistych chorobach zapalnych jelit (IBD), biegunkach poantybiotykowych oraz stanach związanych z dysbiozą. W artykule omówiono mechanizmy działania maślanu sodu oraz jego praktyczne zastosowanie w codziennej praktyce farmaceuty i lekarza.

Problemy zdrowotne i ograniczenia sprawności są główną barierą, która utrudnia seniorom uczestnictwo w życiu społecznym – tak wynika z „Badania potrzeb społecznych seniorów 2025”. Jednym z mniej oczywistych schorzeń, które może prowadzić do ograniczenia kontaktów z bliskimi i izolacji społecznej, jest nieleczony niedosłuch. Według danych NFZ niedosłuch dotyczy 6% Polaków. Szacunki WHO wskazują, że do 2050 r. co 4. osoba na świecie będzie żyła z pewnym ubytkiem słuchu. Chociaż niedosłuch kojarzony jest z chorobą, która dotyczy osób w dojrzałym wieku, coraz częściej dotyka też osób młodszych.

Osoby z niedosłuchem mogą mieć trudności z usłyszeniem dźwięków o wysokich tonach (dźwięków o wysokiej częstotliwości). Taki zakres dźwięku jest kluczowy dla rozpoznawania spółgłosek, które nadają mowie wyrazistość, stąd dla osób z niedosłuchem mowa może wydawać się niezrozumiała. Często rozmowa, nawet w spokojnym otoczeniu, wymaga czytania z ruchu warg i domyślania się treści lub dopowiadania jej sobie. Osoby z ubytkiem słuchu mają też duży problem z komunikacją w hałaśliwym otoczeniu.

Świadomość ryzyka, jakie niesie zachorowanie na półpaśca, pozostaje niewielka. Choroba wywołana przez ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną, może prowadzić do przewlekłego bólu, uszkodzenia słuchu i wzroku, a nawet do udaru mózgu. Lekarze podkreślają, że narażony na półpasiec jest każdy, kto przeszedł ospę wietrzną. Za obie choroby odpowiada bowiem ten sam wirus varicella zoster (VZV).Szczególnie narażone są osoby po 50. r.ż., a także pacjenci z chorobami przewlekłymi i wielochorobowością. Dlatego to właśnie tych grup dotyczą zalecenia szczepień przeciwko półpaścowi.

– Pokolenie dzieci, które były szczepione przeciwko ospie wietrznej, dopiero dorasta. Osoby dorosłe nie były szczepione, a wirus ospy wietrznej po przechorowaniu nie znika z organizmu – chowa się w naszym układzie nerwowym i w postaci uśpionej „drzemie”, czekając na odpowiedni moment, aby się reaktywować. Do reaktywacji dochodzi zwykle wtedy, gdy spada odporność: w przypadku choroby nowotworowej, autoimmunologicznej, ale także w sposób naturalny, kiedy się starzejemy – mówi prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku w wywiadzie towarzyszącym Tygodniowi Wiedzy o Półpaścu, który jest obchodzony między 23 lutego a 3 marca.
Jak informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, reaktywowany wirus prowadzi do przewlekłego zakażenia, do którego dochodzi po osłabieniu odporności. Może to mieć miejsce wiele lat po przebyciu ospy wietrznej. Ryzyko wzrasta wraz z wiekiem i jest szacowane na 20–30% u pacjentów po 50. r.ż. i 50% u 85-latków.

Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej mgr farm. Dominik Lakota  przypomina o najważniejszych obowiązkach związanych z wydawaniem w aptekach tzw. leków psychoaktywnych OTC. Osoba wydająca lek jest zobowiązana i uprawniona do weryfikacji wieku osoby, której wydawane są leki OTC zawierające kodeinę, pseudoefedrynę i dekstrometorfan. Farmaceuta i technik farmaceutyczny odmawia wydania produktu leczniczego, o którym mowa powyżej, osobie, która nie ukończyła 18. roku życia, lub jeżeli uzna, że może on zostać wykorzystany w celach pozamedycznych lub spowodować zagrożenie dla zdrowia i życia oraz jest uprawniony do żądania okazania dokumentu potwierdzającego wiek. Farmaceuta lub technik farmaceutyczny wydając produkt leczniczy zawierający substancję psychoaktywną, informuje o tym pacjenta i podaje informację na temat sposobu dawkowania oraz o możliwych zagrożeniach i działaniach niepożądanych związanych ze stosowaniem tego produktu leczniczego. Osobę wydającą w/w leki obowiązują następujące limity ilościowe określone w przepisach dla jednorazowej sprzedaży: pseudoefedryna 720 mg, kodeina 240 mg, dekstrometorfan 360 mg.

Jednocześnie Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej przypomina, iż brak respektowania wskazanych powyżej przepisów może być podstawą do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej farmaceutów przez Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej oraz nałożenia kary finansowej w postępowaniu administracyjnym przez Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego.

Rada Naukowa Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych opublikowała stanowisko z rekomendacjami dotyczącymi kierunku, w jakim powinna zmierzać polska polityka szczepień. Apelują o odpowiedzialność, stabilność i prowadzenie działań wyłącznie na podstawie lokalnej sytuacji epidemiologicznej i danych naukowych. W związku z ogłoszonymi przez amerykańskie CDC (Centers for Disease Control and Prevention) nowych wytycznych dotyczących kalendarza szczepień polscy eksperci przypominają o konieczności prowadzenia polityki szczepień opartej na realiach systemu opieki zdrotnej w kraju.

– Publikujemy te rekomendacje, bo jako eksperci zauważamy zagrożenia dla zdrowia publicznego. Polska stoi dziś w obliczu zwiększonego ryzyka chorób zakaźnych, a ograniczenie profilaktyki szczepiennej to duży krok w tył. Nasze stanowisko to apel o rozsądek i konsultowanie zmian w polityce szczepień w oparciu o lokalne dane epidemiologiczne – wskazuje prof. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej OPZCI.

–  Działania w zakresie profilaktyki zdrowotnej, a w szczególności szczepień, muszą mieć merytoryczne podstawy. Jesteśmy za opartą na danych naukowych i rzeczywistej sytuacji epidemiologicznej debatą o jakości polityki zdrowotnej, a nie za kopiowaniem zagranicznych rozwiązań. Pamiętajmy, że szczepienia to inwestycja, dzięki czemu znacząco ograniczamy koszty leczenia w przyszłości – komentuje prof. Marcin Czech, przewodniczący Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych w Instytucie Matki i Dziecka.

W Polsce i innych krajach EU rośnie zainteresowanie produktami naturalnymi, zwłaszcza pochodzenia roślinnego, które są nie tylko składnikami leków, ale także suplementów diety i żywności funkcjonalnej. Powszechne spożycie produktów roślinnych różnego pochodzenia wymaga rozwiązania problemów związanych z ich bezpieczeństwem, jakością i skutecznością. W Europie za gromadzenie i ocenę danych naukowych na temat substancji i preparatów ziołowych odpowiada Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych (Committee on Herbal Medicinal Products, HMPC), który funkcjonuje w ramach Europejskiej Agencji Leków (European Medicines Agency, EMA). W Polsce Zespół ds. Suplementów Diety działający przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym (GIS) ustala warunki stosowania składników suplementów, w tym preparatów z ziół. W artykule omówiono prace instytucji unijnych oraz polskich (GIS) opublikowane w 2025 r., które dotyczą bezpieczeństwa i skuteczności preparatów ziołowych przeznaczonych do użytku medycznego (leki) i spożywczego (suplementy diety).

Dość liczną grupę wśród łacińskich nazw roślin stanowią te, w których pojawiają się określenia toponimiczne tworzone od nazw geograficznych dla podkreślenia, gdzie dana roślina występuje.Termin „toponim” jest złożeniem dwóch greckich słów: τόπος (topos) „miejsce” i ὄνομα (onoma) „imię, nazwa”. Greckie τοπώνυμον (toponymon) oznaczało dosłownie „nazwa miejsca”. W nazwach roślin pojawiają się toponimy w zlatynizowanej formie, najczęściej przymiotnika, np. arabicus „arabski”, chinensis/sinensis „chiński”, iaponicus/japonicus „japoński”, zeylanicus „cejloński” etc. Przymiotnik łaciński występuje w trzech rodzajach, stąd zależnie od rodzaju rzeczownika poprzedzającego przymiotnik, może on zamiast -us (rodzaj męski) przybierać końcówkę -a dla rodzaju żeńskiego, np. arabica, lub dla rodzaju nijakiego końcówkę -um np. arabicum albo -e zamiast -is (rodzaj męski i żeński), np. sinense.

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.) od wielu lat znajduje zastosowanie w medycynie tradycyjnej oraz współczesnej fitoterapii. Roślina ta zawiera liczne związki bioaktywne, takie jak hiperycyna i hiperforyna, którym przypisuje się szerokie spektrum właściwości prozdrowotnych. Do najważniejszych należą działania: przeciwbakteryjne, spazmolityczne oraz łagodzące dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Szczególne znaczenie kliniczne ma jednak udokumentowany potencjał przeciwdepresyjny preparatów z dziurawca, dzięki czemu są one powszechnie stosowane w terapii lekkich i umiarkowanych epizodów depresyjnych. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego ekstraktów z dziurawca obejmuje przede wszystkim hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, dopaminy i noradrenaliny, co prowadzi do zwiększenia ich dostępności w ośrodkowym układzie nerwowym. W literaturze wskazuje się także na możliwość modulowania neuroplastyczności oraz działania przeciwutleniającego, co może dodatkowo wspierać efekt terapeutyczny. Ze względu na dobrą tolerancję i naturalne pochodzenie preparatów wielu pacjentów chętnie stosuje terapię dziurawcem. Należy jednak podkreślić ryzyko licznych interakcji lekowych, wynikających głównie z indukcji enzymów cytochromu P450 i glikoproteiny P, co ogranicza stosowanie dziurawca u osób przyjmujących inne leki wymagające stabilnych stężeń terapeutycznych.

Zespół metaboliczny (ZM) to zbiór czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2. Leczenie ZM jest trudne, dlatego poszukuje się nowych, skutecznych i nietoksycznych metod. Kompleks na bazie makrocząsteczek polisacharydowych może odgrywać istotną rolę w leczeniu ZM. Działa on na poziomie jelita, tworząc żel o wysokiej lepkości, który zmniejsza wchłanianie węglowodanów i tłuszczów, kontrolując poposiłkowy szczyt glikemiczny. Badania wykazały, że  poprawia kontrolę glikemii, redukuje masę ciała i poprawia profil lipidowy. Może być cennym uzupełnieniem terapii ZM, szczególnie w połączeniu z dietą i zmianą stylu życia.

Zaburzenia owulacji, często związane z wieloczynnikowymi zmianami hormonalnymi i metabolicznymi, mogą prowadzić do niepłodności. Ciężkie postaci endometriozy, jak również  przedwczesna niewydolność jajników (POI: premature ovary insufficiency) nie mogą zostać całkowicie wyleczone za pomocą samej farmakoterapii. Interwencje ziołowe, choć nie zastępują leczenia farmakologicznego, mogą stanowić jego istotne uzupełnienie. Naturalne produkty, takie jak stosowane w dolegliwościach dotyczących endometriozy, dzieli są na trzy kategorie: ekstrakty ziołowe, specyficzne bioaktywne związki pochodzenia roślinnego oraz chińskie ziołolecznictwo. W produktach ziołoleczniczych całość surowca roślinnego lub jego standaryzowany ekstrakt traktuje się jako złożoną mieszaninę terapeutyczną, bez definiowania substancji czynnej farmaceutycznie (API: Active Pharmaceutical Ingredient). Efekt farmakologiczny ziół jest wypadkową synergistycznego działania wielu różnych związków chemicznych obecnych w roślinie. Dowody naukowe na skuteczność ziół w odwróceniu samej przyczyny przedwczesnej niewydolności jajników (POI), czyli przywróceniu ich funkcji, są ograniczone  do badań obserwacyjnych.

„Przekąskowy” model żywienia dzieci, z rosnącym udziałem żywności wysokoprzetworzonej, sprzyja nadmiarowi energii przy niskiej gęstości odżywczej diety. Może to prowadzić do luk w podaży mikroskładników ważnych dla wzrastania, odporności i rozwoju układu nerwowego, szczególnie u dzieci odżywianych wybiórczo lub z obniżonym apetytem. Omówiono konsekwencje częstego spożywania słodkich i słonych przekąsek oraz znaczenie witamin A, B, C, D, E i żelaza w rozwoju dziecka. Podkreślono praktyczne interakcje (witamina C – wchłanianie żelaza, witamina A – metabolizm żelaza). Zaproponowano podejście diet-first uzupełniane bezpieczną, celowaną suplementacją (witamina D profilaktycznie, żelazo według wskazań).