Logo
Zaloguj / Rejestruj
2021-08-25 Artykuły

Właściwości plejotropowe wybranych leków

Efekt plejotropowy (farmakologiczne działanie dodatkowe leków) może mieć charakter niepożądany (w postaci szkodliwych lub wręcz toksycznych reakcji), neutralny lub korzystny. W artykule przedstawiono przykłady dodatkowego, innego niż główny mechanizmu działania niektórych zarejestrowanych produktów leczniczych. Nie wszystkie opisane i udokumentowane kierunki aktywności biologicznej, „wychwycone” podczas poszerzonych prac rozwojowych, znalazły lub znajdą zastosowanie w terapii.

Wiele nowych właściwości „starych” leków jest bowiem nadal oceniane podczas badań klinicznych, a ich zastosowanie w nietradycyjnych wskazaniach jest zależne przede wszystkim od stosunku uzyskanych korzyści terapeutycznych do potencjalnego ryzyka związanego z wykorzystaniem w lecznictwie. Badania i ocena dodatkowego działania leków pozwala na rozszerzenie wskazań lub nawet zmianę profilu terapeutycznego. Poszukiwania nowych zastosowań terapeutycznych istniejących na rynku produktów leczniczych, a także związków chemicznych wyeliminowanych w trakcie badań klinicznych jest bowiem procesem o wiele tańszym niż projektowanie leków de novo i stanowi skuteczną alternatywę dla tradycyjnego procesu poszukiwania substancji leczniczych. 

  Czytaj pełny tekst

Autor: dr n. farm. Wiesława Lewgowd

Udostępnij:

Data publikacji: 2021-08-25

Źródło: "Lek w Polsce" nr 6/7/2021

Słowa kluczowe: właściwości plejotropowe, leki plejotropowe, badania naukowe

1. Stearns FW. One hundred years of pleiotropy: a retrospective. Genetics. 2010;186:767-73.

2. Szałek E. Działanie plejotropowe kwasu acetylosalicylowego. Farmacja Współczesna. 2015;8:52-58.

3. Sitarz R, Kolasińska-Bzoma M, Skórzewska M, Polkowski WP, Maciejewski R. Cyklooksygenaza-2 i jej rola w kancerogenezie. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Ścisłe. 2012;5(2):19-39.

4. Vane JR, Botting RM. The mechanism of action of aspirin. Thromb Res. 2003;110:255-8.

5. Grześk G, Koziński M, Navarese EP, Kubica A, Grześk E, Kubica J, Zieliński M. Kwas acetylosalicylowy - podstawa leczenia przeciw-płytkowego. Folia Cardiologica Excerpta. 2011;6(1):49-61.

6. Brunton LL, Lazo JS, L. PK. Farmakologia Goodmana & Gilmana: Lublin 2007.

7. Craven LL. Prevention of coronary and cerebral thrombosis. Miss Valley Med J. 1956;78:213-5.

8. Kikuchi K, Kawahara KI, Miura N, Ito T, Morimoto Y, Tancharoen S, et al. Secondary prevention of stroke: Pleiotropic effects of optimal oral pharmacotherapy. Exp Ther Med. 2012;4:3-7.

Paul-Clark MJ, Van Cao T, Moradi-Bidhendi N, Cooper D, Gilroy DW. 15-epi-lipoxin A4-mediated induction of nitric oxide explains how aspirin inhibits acute inflammation. J Exp Med. 2004;200:69-78.

10. Hermida RC, Ayala DE, Calvo C, López JE. Aspirin administered at bedtime, but not on awakening, has an effect on ambulatory blood pressure in hypertensive patients. J Am Coll Cardiol. 2005;46:975-83.

11. Kostka-Jeziorny K, Tykarski A. Rola kwasu acetylosalicylowego w nadciścnieniu tętniczym. In: ed.^eds. Via Medica: https://journals.viamedica.pl/arterial_hypertension/article/viewFile/12591/10426, 2006.

12. Zdrojewicz Z, Jagodziński A, Kowalik-Jagodzińska M, Zielińska E. Stare i nowe oblicze aspiryny. Pediatr Med Rodz. 2018;14(4):369-375.

13. Bashir AIJ, Kankipati CS, Jones S, Newman RM, Safrany ST, Perry CJ, Nicholl ID. A novel mechanism for the anticancer activity of aspirin and salicylates. Int J Oncol. 2019;54:1256-1270.

14. Carbone LD, Tylavsky FA, Cauley JA, Harris TB, Lang TF, Bauer DC, Barrow KD, Kritchevsky SB. Association between bone mineral density and the use of nonsteroidal anti-inflammatory drugs and aspirin: impact of cyclooxygenase selectivity. J Bone Miner Res. 2003;18:1795-802.

15. Choi HW, Tian M, Manohar M, Harraz MM, Park SW, Schroeder FC, Sny-der SH, Klessig DF. Human GAPDH Is a Target of Aspirin’s Primary Metabolite Salicylic Acid and Its Derivatives. PLoS One. 2015;10:e0143447.

16. Jain MK, Ridker PM. Anti-inflammatory effects of statins: clinical evidence and basic mechanisms. Nat Rev Drug Discov. 2005;4: 977-87.

17. Endo A. The discovery and development of HMG-CoA reductase inhibitors. J Lipid Res. 1992;33:1569-82.

18. Zhao J, Zhang X, Dong L, Wen Y, Cui L. The Many Roles of Statins in Ischemic Stroke. Current Neuropharmacology. 2014;12:564-574.

19. Liao JK, Laufs U. Pleiotropic effects of statins. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2005;45:89-118.

20. Orr JD. Statins in the spectrum of neurologic disease. Curr Atheroscler Rep. 2008;10:11-8.

21. Ray KK, Cannon CP. Lipid-independent pleiotropic effects of statins in the management of acute coronary syndromes. Curr Treat Options Cardiovasc Med. 2007;9:46-51.

22. Kazi DS, Penko JM, Bibbins-Domingo K. Statins for Primary Prevention of Cardiovascular Disease: Review of Evidence and Recommendations for Clinical Practice. Med Clin North Am. 2017;101:689-699.

23. Kostowski W, Herman Z. Farmakologia – podstawy farmakoterapii. PZWL: Warszawa 2004.

24. Kozłowski D. Statyny w praktyce klinicznej – komu? jaka? Folia Cardiologica Excerpta. 2010;5(4):196-205.

25. Davignon J. Beneficial cardiovascular pleiotropic effects of statins. Circulation. 2004;109:Iii39-43.

26. Generics Ltd. Charakterystyka Produktu leczniczego Simvagen 40 mg, tabletki powlekane. In: ed.^eds. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: http:// leki.urpl.gov.pl/files/25_Simvagen_40_tab_powl_40.pdf, 2015.

27. Gorabi AM, Kiaie N, Hajighasemi S, Banach M, Penson PE, Jamialahmadi T, Sahebkar A. Statin-Induced Nitric Oxide Signaling: Mechanisms and Therapeutic Implications. J Clin Med. 2019;8.

28. Farsaei S, Khalili H, Farboud ES. Potential role of statins on wound healing: review of the literature. Int Wound J. 2012;9:238-47.

29. Mrówka P, Głodkowska E. Statyny w prewencji i terapii chorób nowotworowych. Onkol. Prak. Klin. 2008;4(5):177–191.

30. Mendoza-Oliva A, Zepeda A, Arias C. The complex actions of statins in brain and their relevance for Alzheimer’s disease treatment: an analytical review. Curr Alzheimer Res. 2014;11:817-33.

31. Grzybowska M, Bober J, Olszewska M. Metformina – mechanizmy działania i zastosowanie w terapii cukrzycy typu 2. Postepy Hig Med Dosw. 2011;65:277-285.

32. Wróbel MP, Marek B, Kajdaniuk D, Rokicka D, Szymborska-Kajanek A, Strojek K. Metformin – a new old drug. Endokrynol Pol. 2017;68:482-496.

33. Potempa M, Jonczyk P, Szczerba K, Kandefer B, Kajdaniuk D. Metformin – today’s panacea? Clinical Diabetology. 2016;5:117-122.

34. Ożga K, Jach R, Krzyczkowska-SendrakowskaM, Knapp P, Swornik M. Wpływ zastosowania metforminy na poziom hormonu antymüllerowskiego u pacjentek z zespołem policystycznych jajników. Przegląd Lekarski. 2018;75(11):555-557.

35. Malik F, Mehdi SF, Ali H, Patel P, Basharat A, Kumar A, Ashok F, Stein J, Brima W, Malhotra P, Roth J. Is metformin poised for a second career as an antimicrobial? Diabetes-Metabolism Research and Reviews. 2018;34.

36. Sajkowska-Kozielewicz JJ, Paradowska K. Witamina D – składnik

o wielostronnym działaniu. Herbalism, 2016; 1(2): 35-58.

37. Dusso AS, Brown AJ, Slatopolsky E. Vitamin D. Am J Physiol Renal Physiol. 2005;289:F8-28.

38. Szeja N. Witamina D jako związek o działaniu plejotropowym – przegląd aktualnych badań. Pomeranian J Life Sci. 2017;63(4):128-134.

39. Kosińska J, Billing-Marczak K, Krotkiewski M. Nowe nieznane funkcje witaminy D. Medycyna Rodzinna. 2008;2:34-47.

40. Glerup H, Mikkelsen K, Poulsen L, Hass E, Overbeck S, Andersen H, Charles P, Eriksen EF. Hypovitaminosis D myopathy without biochemical signs of osteomalacic bone involvement. Calcif Tissue Int. 2000;66:419-24.

41. Lai YH, Fang TC. The pleiotropic effect of vitamin d. ISRN Nephrol. 2013;2013:898125.

42. Gombart AF, Borregaard N, Koeffler HP. Human cathelicidin antimicrobial peptide (CAMP) gene is a direct target of the vitamin D receptor and is strongly up-regulated in myeloid cells by 1,25-dihydroxyvitamin D3. Faseb j. 2005;19:1067-77.

43. Cooper JD, Smyth DJ, Walker NM, Stevens H, Burren OS, Wallace C, Greissl C, Ramos-Lopez E, Hyppoenen E, Dunger DB, Spector TD, Ouwehand WH, Wang TJ, Badenhoop K, Todd JA. Inherited Variation in Vitamin D Genes Is Associated With Predisposition to Autoimmune Disease Type 1 Diabetes. Diabetes. 2011;60:1624-1631.

44. Botella-Carretero JI, Alvarez-Blasco F, Villafruela JJ, Balsa JA, Vázquez C, Escobar-Morreale HF. Vitamin D deficiency is associated with the metabolic syndrome in morbid obesity. Clin Nutr. 2007;26:573-80.

45. Wilson VK, Houston DK, Kilpatrick L, Lovato J, Yaffe K, Cauley JA, Harris TB, Simonsick EM, Ayonayon HN, Kritchevsky SB, Sink KM. Relationship between 25hydroxyvitamin D and cognitive function in older adults: the Health, Aging and Body Composition Study. J Am Geriatr Soc. 2014;62:636-41.

46. Pérez-López FR, Fernández-Alonso AM, Mannella P, Chedraui P. Vita-min D, sunlight and longevity. Minerva Endocrinol. 2011;36:257-66.

47. Dzierżewicz Z, Balwierz R, Marciniak D, Sarecka-Hujar B, Delijewski M, Dolińska B. Plejotropowe działanie melatoniny. Med Rodz. 2018;21(1):39-47.

48. Chowdhury I, Sengupta A, Maitra SK. Melatonin: fifty years of scientific journey from the discovery in bovine pineal gland to delineation of functions in human. Indian J Biochem Biophys. 2008;45:289-304.

49. Zawilska JB, Nowak JZ. Rytmika okołodobowa i zegar biologiczny. Sen. 2002;2:127-136.

50. Brzęczek M, Słonka K, Hyla-Klekot L. Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu. Pediatr Med Rodz. 2016;12(2):127-133.

51. Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne LEKAM Sp. z o.o. Charakterystyka Produktu Leczniczego Melatonina LEKAM, 1, 3, 5 mg, tabletki. In: ed.^eds. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: file:///C:/Users/User/AppData/Local/Temp/Charakterystyka-9724-20180118000000--3693_A-20180125000625-1.pdf, 2008.

52. Mayo JC, Sainz RM, Tan DX, Antolín I, Rodríguez C, Reiter RJ. Melatonin and Parkinson’s disease. Endocrine. 2005;27:169-78.

53. Lee YM, Chen HR, Hsiao G, Sheu JR, Wang JJ, Yen MH. Protective effects of melatonin on myocardial ischemia/reperfusion injury in vivo. J Pineal Res. 2002;33:72-80.

54. Regodón S, Martín-Palomino P, Fernández-Montesinos R, Herrera JL, Carrascosa-Salmoral MP, Píriz S, Vadillo S, Guerrero JM, Pozo D. The use of melatonin as a vaccine agent. Vaccine. 2005;23:5321-7.

55. Jaworek J. Rola melatoniny w przewodzie pokarmowym. Clin. Exp. Med. Lett. 2005;46(3):3-8.

56. Sánchez-Barceló EJ, Mediavilla MD, Tan DX, Reiter RJ. Scientific basis for the potential use of melatonin in bone diseases: osteoporosis and adolescent idiopathic scoliosis. J Osteoporos. 2010;2010:830231.

reklama banery wege 1200x300 2023