24 marca obchodzony jest Dzień Wiedzy o Lipoproteinie(a). Lipoproteina(a) to cząsteczka tłuszczowo-białkowa obecna we krwi. Budową przypomina cholesterol LDL, jednak zawiera dodatkowy składnik – apolipoproteinę(a), która nadaje jej szczególne właściwości. To właśnie ten element sprawia, że Lp(a) może przyczyniać się do powstawania zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych.

– Podwyższone stężenie lipoproteiny(a) może prowadzić do miażdżycy tętnic, a w konsekwencji do zawału serca czy udaru mózgu, nawet u osób, które nie mają klasycznych czynników ryzyka – podkreśla Artur Gabrysiak, manager medycyny laboratoryjnej American Heart of Poland.

Geny ważniejsze niż styl życia

Jedną z najważniejszych cech lipoproteiny(a) jest jej silne uwarunkowanie genetyczne. W praktyce oznacza to, że dieta, aktywność fizyczna czy ogólny styl życia mają ograniczony wpływ na jej poziom. Można prowadzić zdrowy tryb życia, a mimo to mieć podwyższone stężenie Lp(a). To właśnie dlatego badanie tego parametru zyskuje na znaczeniu. Coraz częściej sięgają po nie pacjenci, u których choroby serca pojawiają się mimo braku typowych czynników ryzyka, takich jak otyłość, nadciśnienie czy wysoki cholesterol.

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) zawiera bogaty zestaw substancji bioaktywnych, które wykazują wielokierunkowe działanie na organizm. Badania naukowe potwierdzają jego właściwości hepatoprotekcyjne: wspiera funkcje wątroby poprzez ochronę hepatocytów, stymulację wydzielania żółci oraz poprawę mikrobioty jelitowej. Naturalne składniki mniszka działają synergistycznie, oferując kompleksowe wsparcie dla organizmu przy korzystnym profilu bezpieczeństwa.
Mniszek lekarski od wieków stanowi ważny element tradycyjnej medycyny ludowej w różnych kulturach świata. W ostatnich dekadach obserwuje się dynamiczny wzrost zainteresowania preparatami pochodzenia naturalnego, szczególnie w kontekście wsparcia funkcji wątroby i układu pokarmowego. Nowoczesna farmakologia coraz częściej kieruje swoją uwagę na substancje bioaktywne pochodzenia roślinnego, co wiąże się z rozwojem fitoterapii jako komplementarnej metody wspomagania leczenia konwencjonalnego.

Biotyki (pre-, pro-, post-, syn-) stały się precyzyjnym narzędziem medycyny opartej na faktach, odchodząc od ogólnych zastosowań na rzecz szczepozależności i celowanych terapii. Kluczowe jest rozróżnienie ich roli w utrzymaniu zdrowia jelit i wspieraniu leczenia innych chorób.

Jeszcze dekadę temu rolę bakterii jelitowych traktowano jako uzupełnienie właściwego, chemicznego leczenia z pogranicza medycyny naturalnej. Obecnie, w latach 2024–2026, mikrobiologia jelit stała się pełnoprawną dyscypliną kliniczną. Wiemy już, że jelita to nie tylko „przewód do trawienia”, ale największe laboratorium immunologiczne organizmu. Współczesna wiedza o biotykach (probiotykach, prebiotykach, synbiotykach i postbiotykach) koncentruje się na ich kluczowej roli w utrzymaniu homeostazy organizmu poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową.

Kwietniowa lista refundacyjna to  243 decyzje w sprawie kontynuacji refundacji oraz 16 nowych terapii: 14 onkologicznych, 2 nieonkologiczne. Sześć terapii z 16 jest ukierunkowane na choroby rzadkie, 15 jest w programach lekowych, 1 w refundacji aptecznej.

–  Nowym trendem od stycznia br. jest obejmowanie w większym stopniu refundacją pierwszych odpowiedników leków oryginalnych. W tym obwieszczeniu wprowadziliśmy pięć nowych substancji o istotnym znaczeniu populacyjnym – zaznaczyła wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk.

Wydział Farmaceutyczny oraz Wydział Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, we współpracy z Instytutem Ochrony Zdrowia, zapraszają na konferencję „Apteka w czasie wojny i kryzysu. Farmaceuci jako element odporności państwa”, która odbędzie się 16 kwietnia 2026 r. w siedzibie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

W obliczu rosnących zagrożeń oraz zmieniającej się sytuacji bezpieczeństwa w Europie coraz większego znaczenia nabiera odporność systemu ochrony zdrowia. Doświadczenia związane z wojną w Ukrainie pokazały, jak łatwo mogą zostać zakłócone łańcuchy dostaw leków i sprzętu medycznego oraz jak ważną rolę w zapewnieniu ciągłości terapii odgrywają farmaceuci.

Podczas konferencji eksperci będą dyskutować o roli aptek w sytuacjach kryzysowych – nie tylko jako miejsc wydawania leków, ale także punktów utrzymania ciągłości terapii, wsparcia pacjentów, zarządzania zapasami oraz źródeł informacji dla społeczeństwa w czasie przeciążenia systemu ochrony zdrowia.

W programie zaplanowano wystąpienia i debaty z udziałem przedstawicieli kluczowych instytucji i środowisk eksperckich, m.in. Ministerstwa Zdrowia, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Naczelnej Rady Aptekarskiej, konsultantów krajowych oraz ekspertów z obszaru administracji i zarządzania kryzysowego.

Endometrioza jest przewlekłą, estrogenozależną chorobą zapalną dotykającą ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzującą się obecnością tkanki podobnej do endometrium poza jamą macicy. Mimo postępu w zrozumieniu wieloczynnikowej patogenezy (m.in. rola mikrobiomu i estrobolomu) opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 7–12 lat. Artykuł omawia epidemiologię, trudności diagnostyczne oraz farmakoterapię endometriozy. Szczególny nacisk położono na rolę farmaceuty we wczesnym wychwytywaniu sygnałów alarmowych, różnicowaniu z IBS, edukacji pacjentek oraz optymalizacji leczenia. Czujność farmaceutów może znacząco skrócić cierpienie pacjentek i poprawić jakość ich życia.

Zaburzenia lękowe należą do najczęstszych problemów zdrowia psychicznego i coraz częściej dotyczą osób w różnym wieku. Obok psychoterapii i leków syntetycznych rośnie zainteresowanie metodami naturalnymi o potwierdzonej skuteczności. Olejek z lawendy wąskolitnej (Lavandulae angustifoliae oleum) wykazuje działanie przeciwlękowe, co potwierdzają badania kliniczne. W dawkach 80–160 mg dziennie istotnie zmniejsza objawy lęku, poprawia jakość życia i jest dobrze tolerowany. Nie powoduje sedacji ani ryzyka uzależnienia. Standaryzowany olejek lawendowy może stanowić bezpieczne wsparcie w leczeniu zaburzeń lękowych.

W tekście zwrócę uwagę na nazwy roślin nazywanych hybrydami lub mieszańcami, które powstały z kombinacji nazw mających już ustalone znaczenie. Odróżnia się dwa rodzaje roślin hybrydowych: 1. nothogenera [czyt.: notogenera] (mieszańce rodzajowe) – rośliny powstałe ze skrzyżowania przedstawicieli dwóch lub więcej różnych rodzajów, 2. nothospecies [czyt.: notospecjes] (mieszańce gatunkowe) – rośliny powstałe w wyniku skrzyżowania przynajmniej dwóch różnych gatunków. Same wyrazy nothogenera i nothospecies są hybrydami językowymi, ponieważ składają się z wyrazów pochodzenia greckiego i łacińskiego. 

Zaparcia to problem kliniczny definiowany jako rzadkie lub utrudnione oddawanie stolca, dotykający znaczną część populacji. Dzielą się na pierwotne (czynnościowe) oraz wtórne (objawowe). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne i, w razie potrzeby, badania laboratoryjne, obrazowe oraz specjalistyczne. Leczenie rozpoczyna się od modyfikacji diety, aktywności fizycznej oraz treningu defekacyjnego. W przypadku braku skuteczności wprowadza się farmakoterapię obejmującą leki zwiększające objętość stolca, osmotyczne, stymulujące lub nowoczesne leki prokinetyczne. Doustne wyroby medyczne przeciw zaparciom, opierające się na fizjologicznej adhezji do błony śluzowej jelita, tworzą ochronną warstwę wzmacniającą barierę jelitową i modulującą mikrośrodowisko. Badania adhezji potwierdzają ich zdolność do długotrwałego przylegania do powierzchni jelita, co jest fundamentalne dla ich działania barierowego i ochronnego na komórki jelitowe.

Maślan sodu, będący solą kwasu masłowego, należy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) wytwarzanych przez mikrobiotę jelitową w procesie fermentacji błonnika pokarmowego. Stanowi podstawowe źródło energii dla kolonocytów oraz odgrywa istotną rolę w utrzymaniu integralności bariery jelitowej i modulacji odpowiedzi immunologicznej. Dane kliniczne wskazują na jego potencjalne znaczenie wspomagające w zespole jelita nadwrażliwego (IBS), nieswoistych chorobach zapalnych jelit (IBD), biegunkach poantybiotykowych oraz stanach związanych z dysbiozą. W artykule omówiono mechanizmy działania maślanu sodu oraz jego praktyczne zastosowanie w codziennej praktyce farmaceuty i lekarza.

Problemy zdrowotne i ograniczenia sprawności są główną barierą, która utrudnia seniorom uczestnictwo w życiu społecznym – tak wynika z „Badania potrzeb społecznych seniorów 2025”. Jednym z mniej oczywistych schorzeń, które może prowadzić do ograniczenia kontaktów z bliskimi i izolacji społecznej, jest nieleczony niedosłuch. Według danych NFZ niedosłuch dotyczy 6% Polaków. Szacunki WHO wskazują, że do 2050 r. co 4. osoba na świecie będzie żyła z pewnym ubytkiem słuchu. Chociaż niedosłuch kojarzony jest z chorobą, która dotyczy osób w dojrzałym wieku, coraz częściej dotyka też osób młodszych.

Osoby z niedosłuchem mogą mieć trudności z usłyszeniem dźwięków o wysokich tonach (dźwięków o wysokiej częstotliwości). Taki zakres dźwięku jest kluczowy dla rozpoznawania spółgłosek, które nadają mowie wyrazistość, stąd dla osób z niedosłuchem mowa może wydawać się niezrozumiała. Często rozmowa, nawet w spokojnym otoczeniu, wymaga czytania z ruchu warg i domyślania się treści lub dopowiadania jej sobie. Osoby z ubytkiem słuchu mają też duży problem z komunikacją w hałaśliwym otoczeniu.

Świadomość ryzyka, jakie niesie zachorowanie na półpaśca, pozostaje niewielka. Choroba wywołana przez ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną, może prowadzić do przewlekłego bólu, uszkodzenia słuchu i wzroku, a nawet do udaru mózgu. Lekarze podkreślają, że narażony na półpasiec jest każdy, kto przeszedł ospę wietrzną. Za obie choroby odpowiada bowiem ten sam wirus varicella zoster (VZV).Szczególnie narażone są osoby po 50. r.ż., a także pacjenci z chorobami przewlekłymi i wielochorobowością. Dlatego to właśnie tych grup dotyczą zalecenia szczepień przeciwko półpaścowi.

– Pokolenie dzieci, które były szczepione przeciwko ospie wietrznej, dopiero dorasta. Osoby dorosłe nie były szczepione, a wirus ospy wietrznej po przechorowaniu nie znika z organizmu – chowa się w naszym układzie nerwowym i w postaci uśpionej „drzemie”, czekając na odpowiedni moment, aby się reaktywować. Do reaktywacji dochodzi zwykle wtedy, gdy spada odporność: w przypadku choroby nowotworowej, autoimmunologicznej, ale także w sposób naturalny, kiedy się starzejemy – mówi prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku w wywiadzie towarzyszącym Tygodniowi Wiedzy o Półpaścu, który jest obchodzony między 23 lutego a 3 marca.
Jak informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, reaktywowany wirus prowadzi do przewlekłego zakażenia, do którego dochodzi po osłabieniu odporności. Może to mieć miejsce wiele lat po przebyciu ospy wietrznej. Ryzyko wzrasta wraz z wiekiem i jest szacowane na 20–30% u pacjentów po 50. r.ż. i 50% u 85-latków.