Zaparcia to problem kliniczny definiowany jako rzadkie lub utrudnione oddawanie stolca, dotykający znaczną część populacji. Dzielą się na pierwotne (czynnościowe) oraz wtórne (objawowe). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne i, w razie potrzeby, badania laboratoryjne, obrazowe oraz specjalistyczne. Leczenie rozpoczyna się od modyfikacji diety, aktywności fizycznej oraz treningu defekacyjnego. W przypadku braku skuteczności wprowadza się farmakoterapię obejmującą leki zwiększające objętość stolca, osmotyczne, stymulujące lub nowoczesne leki prokinetyczne. Doustne wyroby medyczne przeciw zaparciom, opierające się na fizjologicznej adhezji do błony śluzowej jelita, tworzą ochronną warstwę wzmacniającą barierę jelitową i modulującą mikrośrodowisko. Badania adhezji potwierdzają ich zdolność do długotrwałego przylegania do powierzchni jelita, co jest fundamentalne dla ich działania barierowego i ochronnego na komórki jelitowe.

Zaparcia pierwotne (czynnościowe)

Stanowią większość przypadków i rozpoznawane są po wykluczeniu przyczyn wtórnych zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV. Ich patofizjologia obejmuje trzy główne podtypy:

• Zaparcia z prawidłowym pasażem jelitowym (Normal Transit Constipation – NTC)

Charakteryzują się subiektywnym odczuciem zaparcia, mimo że obiektywny czas pasażu treści jelitowej przez okrężnicę jest prawidłowy. Patomechanizm nie jest do końca poznany, ale często wiąże się ze zwiększoną wrażliwością trzewną, dysfunkcją osi mózgowo-jelitowej oraz czynnikami psychosomatycznymi, takimi jak stres, lęk czy depresja. Nierzadko towarzyszą one zespołowi jelita drażliwego z dominującymi zaparciami (IBS-C). Pacjenci skarżą się na twardy stolec, trudności w inicjacji defekacji oraz uczucie niepełnego wypróżnienia, mimo braku obiektywnego spowolnienia motoryki.

• Zaparcia ze zwolnionym pasażem jelitowym (Slow Transit Constipation – STC)

Wynikają z upośledzenia motoryki jelita grubego, co prowadzi do znacznie wydłużonego czasu transportu mas kałowych. Patogeneza STC jest heterogenna i może obejmować: dysfunkcje układu nerwowego i jelitowego, zaburzenia neuroprzekaźnictwa, defekty miogenne.

• Zaburzenia defekacji (Defecatory Disorders / Pelvic Floor Dysfunction).