Eksperci Koalicji na Rzecz Walki z Bólem zwracają uwagę, iż rozpoznawanie i leczenie farmakologiczne chorych z bólami nowotworowymi należy także obowiązków onkologów i lekarzy rodzinnych. Brak dostatecznej wiedzy oraz strach przed wywołaniem uzależnienia u pacjenta od substancji psychoaktywnych stanowią kluczowe przyczyny stojące za niechęcią pracowników służby zdrowia do przepisywania opioidów. Sposobem poprawy sytuacji byłoby rozszerzenie edukacji w zakresie medycyny paliatywnej oraz modyfikacja aktualnie realizowanych programów odbywanych w ramach poszczególnych specjalizacji.

Podstawową metodą leczenia bólu u chorych na nowotwór jest farmakoterapia. Wiodącą rolę w terapii bólu (zarówno nowotworowego, jak i nienowotworowego) o średnim i dużym stopniu nasilenia odgrywają opioidy. Jednocześnie ich spożycie jest ściśle regulowane w związku z kontrolą dostępności środków odurzających, powstałą w celu zapobiegania nadużywania substancji mogących powodować uzależnienie. Nie położono jednak równie silnego nacisku na zapewnienie dostępu do substancji kontrolowanych do celów medycznych. Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia alarmuje, że korzyści zdrowotne, jakie mogą przynieść preparaty zawierające substancje kontrolowane, pozostają dla większości ludzi na świecie nieosiągalne. Również w Polsce poziom konsumpcji opioidowych leków przeciwbólowych nie pokrywa się z potrzebami ochrony zdrowia i jest jednym z najniższych w Europie.

Jak zauważa dr n. med. Aleksandra Ciałkowska-Rysz, Krajowy Konsultant w dziedzinie Medycyny Paliatywnej, bariera finansowa ogranicza dostęp do leczenia przeciwbólowego pacjentom w zależności od jednostki chorobowej. W przypadku medycyny paliatywnej, stawki finansowe przeznaczone na stacjonarną opiekę nad pacjentami hospicyjnymi są tak niskie, że pozwalają jedynie na zastosowanie podstawowych, „starych”, a zatem najtańszych leków, uniemożliwiając dostęp do leków będących rezultatem postępu medycyny, jaki dokonał się w ostatnich latach w obszarze rozumienia i leczenia bólu. Niedopuszczalną sytuację oszczędzania wydatków na leczenie przeciwbólowe dostrzegła także Helsińska Fundacja Praw Człowieka w interwencji u Ministra Zdrowia, Bartosza Arłukowicza z dn. 1 sierpnia 2013 r.

Grupa Ekspertów przy Koalicji na Rzecz Walki z Bólem „Wygrajmy z Bólem” pragnie podjąć debatę z decydentami oraz stać się motorem dla koniecznych działań. Rekomenduje także następujące zmiany systemowe w zakresie opieki przeciwbólowej w chorobach nowotworowych:

1. Rozszerzenie edukacji na temat standardów leczenia przeciwbólowego wśród specjalistów z zakresu onkologii, medycyny wewnętrznej i medycyny rodzinnej. Lekarz, niezależnie od posiadanej specjalizacji, powinien znać podstawowe zasady leczenia bólów nowotworowych. Zgodnie z zasadą, iż chory na nowotwór ma prawo otrzymać prawidłowe leczenie przeciwbólowe od każdego leczącego go lekarza.

2. Opracowanie „Interdyscyplinarnych standardów leczenia bólu w chorobie nowotworowej na różnych etapach jej zaawansowania”.

3. Edukacja pacjentów oraz ich bliskich na temat dostępnych możliwości, korzyści i zagrożeń związanych z leczeniem bólu w chorobie nowotworowej.

4. Wskazanie decydentom obszarów, w których podjęcie decyzji ułatwi dostęp pacjentów do najwłaściwszych leków podyktowanych ich indywidualnymi potrzebami. Decyzje te dotyczyć będą m.in.:

• zunifikowania zasad wypisywania leków opioidowych z zasadami właściwymi dla pozostałych leków (zniesienie recepty Rpw i odrębności w sposobie przepisywania leków psychoaktywnych)

• zniesienie nierówności w dostępie do leków przeciwbólowych z powodu rozpoznania choroby

• rewizja limitów oraz zasad finansowania w obszarze medycyny paliatywnej – podniesienie wyceny świadczeń realizowanych w warunkach stacjonarnych i domowych, zmiany w zakresie funkcjonowania poradni medycyny paliatywnej

• zmiany w prawie drogowym w celu umożliwienia prowadzenia pojazdów bez kolizji z prawem przez osoby leczone opioidami.

Zapewnienie poprawy warunków leczenia bólu, w tym dostępu do opieki specjalistycznej oraz odpowiednich leków, stanowi kompleksowe wyzwanie. Działania te powinny być podjęte w myśl zasady, że aktualny stan wiedzy medycznej pozwala w znaczącym stopniu złagodzić cierpienia pacjenta. Z tego względu należy jasno podkreślić, że kwestia zabezpieczenia pacjentom warunków do życia i umierania bez bólu, powinna się znaleźć na liście priorytetów zdrowia publicznego. Obowiązek ten ma uzasadnienie zarówno prawne, jak i moralne.